Tot aan de opkomst van de digitale fotografie was kleinbeeld de meest gebruikte film in de consumentenmarkt. De aloude en populaire kleinbeeldcamera produceerde beelden van 24 bij 36 mm, wat overeenkomt met een beeldverhouding van 3:2. Met de uitvinding van de digitale camera hebben andere beeldverhoudingen ook aan populariteit gewonnen. Maar wat is beeldverhouding precies en waarom moet je er aandacht aan besteden?
In eenvoudige bewoordingen is de beeldverhouding het proportionele verschil tussen de breedte en hoogte van een afbeelding. Een 35 mm camera heeft een beeldverhouding van 4:6. Andere camera's hebben een beeldverhouding van 4:3. En om de zaken nog ingewikkelder te maken, gebruiken niet alle digitale camera's dezelfde beeldverhouding, en sommige hebben slechts een enkele beeldverhouding, terwijl je bij andere de beeldverhouding kunt wijzigen.
Met moderne iPhones kun je bijvoorbeeld zowel in een vierkant formaat als in een 16:9-formaat fotograferen. En als je besluit dat je geen van beide leuk vindt, kun je de camera app gebruiken om de afbeelding bij te snijden tot elke gewenste grootte.
Als je foto strikt digitaal blijft, maakt de beeldverhouding niet zoveel uit. Wanneer het echter om het afdrukken op fotopapier gaat, kunnen er problemen ondervonden worden na het croppen in de nabewerking of wanneer er een beeldverhouding gebruikt wordt die niet standaard is.
'Full frame' versus 'crop sensor'
Je hebt misschien gehoord van de term 'full frame camera', wat het digitale equivalent is van een 35 mm-camera. De meeste professionele DSLR's zijn full-frame, en sommige duurdere consumentenmodellen zijn dat ook. Deze camera's worden ook wel 'FX' genoemd. Full frame- of FX-camera's gebruiken de 2:3-beeldverhouding, wat overeenkomt met het afdrukformaat van 10x15 cm.
APS-C-camera’s hebben een kleinere sensor dan full-framecamera’s. Veel APS-C-sensoren gebruiken net als full-frame een beeldverhouding van 3:2. Door het kleinere sensorformaat is de beeldhoek bij dezelfde brandpuntsafstand kleiner.
Veel digitale camera’s gebruiken een sensor die kleiner is dan full-frame. Micro Four Thirds-camera’s werken bijvoorbeeld standaard met een beeldverhouding van 4:3, net als veel compactcamera’s. Een verhouding van 4:3 past exact bij een afdrukformaat van 15 × 20 cm. Bij 13 × 18 cm is al een kleine uitsnede nodig. Wil je een 4:3-foto beeldvullend afdrukken op het populaire formaat 10 × 15 cm (of 20 × 30 cm), dan moet je eveneens een deel van het beeld wegsnijden, omdat deze afdrukformaten een verhouding van 3:2 hebben.
Het is geen toeval dat de beeldverhouding van 4:3 dezelfde is als die van standaard televisies en computerschermen. Dat is waarschijnlijk de reden waarom het op gegeven moment werd gekozen als de beeldverhouding voor digitale camera's. Het kwam precies overeen met de beeldverhouding van de meest populaire monitoren die op dat moment in gebruik waren.
Andere beeldverhoudingen
Zoals gezegd, niet elke camera dwingt je om vast te houden aan een enkele beeldverhouding. De meeste smartphonecamera's bieden bijvoorbeeld de mogelijkheid om opnamen te maken met de beeldverhouding van 1:1, het soort formaat dat populair is op Instagram en andere toepassingen voor het delen van foto's.
Vierkant fotograferen is trendy, en is tegenwoordig een meer geaccepteerd formaat bij een fotocentrale en als je deze zelf af gaat drukken kun je het rechthoekige fotopapier bijsnijden.
Smartphones bieden vaak ook 16:9, een brede beeldverhouding die een foto een panoramischer karakter kan geven. Echte panorama’s kunnen echter veel breder zijn dan 16:9. De verhouding 16:9 is vooral bekend als breedbeeldformaat en kan goed werken bij onderwerpen waarbij je de nadruk wilt leggen op de breedte van de scène.
Wanneer is aspect ratio belangrijk?
De beeldverhouding is voor sommige toepassingen van belang. Als je bijvoorbeeld landschappen fotografeert, kan de beeldverhouding van invloed zijn op de visuele balans van de foto's. Dat is een van de redenen waarom de meeste landschappen die in die 3:2-oriëntatie zijn gemaakt, horizontaal worden opgenomen, omdat het gemakkelijker is om de regel van derden te gebruiken.
Bij een verticale landschapsfoto kan de relatief langgerekte 3:2-verhouding de compositie anders laten aanvoelen dan 4:3. Afhankelijk van het onderwerp kan een compactere verhouding zoals 4:3 daarom prettiger uitpakken, maar dat blijft een creatieve keuze.
Als je nu foto's afdrukt, kom je misschien in de verleiding om zoveel mogelijk van de foto weg te snijden als voor een specifieke compositie zinvol is. En als je die foto alleen in digitaal formaat wilt weergeven, is dat prima. Als je echter van plan bent de afbeelding af te drukken, kun je je het beste aan een van de standaard beeldverhoudingen houden.
Voor landschappen kun je 3:2 kiezen (wat weer overeenkomt met een afdrukformaat van 10x15 cm, 20x30 cm of 30x45 cm), maar je kunt ook 4:5 kiezen, de beeldverhouding die vaak de voorkeur had van de vroegere landschapsfotografen die opnamen maakten op groot formaat camera's, zoals bijvoorbeeld de beroemde Ansel Adams. De beeldverhouding van 4:5 komt ook overeen met het standaard en nog veel gebruikte afdrukformaat van 20x25 cm. Dus als je bijsnijdt tot 4:5, is het een stuk eenvoudiger en goedkoper om bevestigingsmateriaal voor de afbeelding aan te schaffen.
In het filmtijdperk werd ook de 6:7-beeldverhouding door veel middenformaat fotocamera's gebruikt. De beeldverhouding van 6:7 komt overeen met het indertijd populaire en artistieke printformaat 12 x 14 inch.
Wanneer je op die grotere formaten gaat printen zijn er drie dingen waar je rekening mee moet houden voor het beste resultaat:
1. Zorg ervoor dat je de maximale resolutie in je camera kiest. Op die manier verlies je niet te veel resolutie wanneer je de foto's bijsnijdt tot die standaardformaten en kun je de afbeelding nog steeds op die grotere formaten afdrukken zonder je zorgen te maken over de beeldkwaliteit.
2. Fotografeer in RAW. Fotograferen in RAW bewaart veel meer van de oorspronkelijke beeldinformatie dan JPEG en geeft daardoor meer speelruimte bij de nabewerking.
3. Vanzelfsprekend heb je gecontroleerd of de inktpatronen van je printer nog voldoende inkt bevatten, maar dat is logisch.
Voor hoogwaardige fotoafdrukken wordt vaak uitgegaan van ongeveer 300 ppi, maar een lagere resolutie hoeft niet direct zichtbaar kwaliteitsverlies op te leveren. Ook het afdrukformaat, de printer en de kijkafstand bepalen hoeveel resolutie werkelijk nodig is.
Wanneer je afbeeldingen maakt die je wilt bijsnijden en/of afdrukken op groot formaat, hou je alvast rekening met de uitsnede wanneer je ze bij de opname in de zoeker kadreert. Het is een goed idee om een ruwe visuele indruk te hebben van die beeldverhouding, zodat je zeker weet dat je straks niets essentieels uit de originele afbeelding gaat wegsnijden.
Welke beeldverhouding kies je
Probeer vast te houden aan een van de standaard beeldverhoudingen, want dat is minder vervelend als je de afbeelding laat afdrukken. Maar als je toch het gevoel hebt dat je een afwijkend formaat moet gebruiken, onthoud dan dat de bijgesneden afbeelding binnen een van die standaardformaten moet passen wanneer de foto wordt afgedrukt.
Elke beeldverhouding heeft een andere aantrekkingskracht en persoonlijkheid, dus probeer het onderwerp aan te passen aan het formaat.
• 3:2 – klassiek formaat van veel full-frame- en APS-C-camera’s
• 4:3 – iets compacter en standaard bij Micro Four Thirds
• 1:1 – vierkant en geschikt voor een meer grafische compositie
• 16:9 – breed beeld met een panoramischer karakter
• 4:5 en 6:7 – verhoudingen die goed kunnen werken voor portretten, landschappen en bepaalde afdrukformaten
Uiteindelijk is de keuze van de beeldverhouding persoonlijk, en hangt het af van het onderwerp en hoe goed je denkt dat dit past bij de beeldverhouding die je hebt gekozen. Het enige dat je wel in gedachten moet houden, is dat als je alle megapixels wilt gebruiken waartoe jouw camera in staat is, je de verhouding moet kiezen die overeenkomt met de grootte van de beeldsensor van jouw camera. Voor full frame camera's wordt dat 2:3. Voor een micro four thirds of een point-and-shoot-camera wordt het 4:3. Als je het niet zeker weet, raadpleeg dan de handleiding van je camera.
Houd er rekening mee dat als je een andere beeldverhouding selecteert dan de grootte van de beeldsensor van jouw camera, je niet al die megapixels zult gebruiken. Maar als je alleen op kleinere formaten wilt afdrukken, maakt dat niet uit. Het gebruik van alle megapixels wordt pas echt belangrijk als je op groot formaat gaat printen of als je van plan bent om achteraf flink bij te snijden.
De beslissing is niet alleen creatief, maar moet ook weloverwogen zijn. Het is een goed idee om vertrouwd te raken met de ruwe vorm van elk van deze beeldverhoudingen, zodat je de juiste beslissing kunt nemen voor foto's die afgedrukt moeten worden. En onthoud dat als je liever bijsnijdt naar een andere beeldverhouding, je daar van tevoren al rekening mee kunt houden. Zorg ervoor dat er voldoende opvulling rond het frame is, zodat je de uitsnede kunt maken zonder iets te verwijderen dat belangrijk is voor de afbeelding. Met deze kennis in je achterhoofd, ben je al snel bekwaam in beeldverhoudingen.
