Dit artikel werd in 2026 geactualiseerd. In 2011 kreeg het Drents Museum twee uitzonderlijk zeldzame portretfoto’s uit 1858 in handen. Die beelden zijn vandaag de dag belangrijker dan ooit voor het begrijpen van de vroege Nederlandse fotografie.
Het Drents Museum bezit twee uiterst zeldzame portretfoto’s uit het midden van de negentiende eeuw: zogenaamde ambrotypieën. Op deze foto’s staan Lucas Oldenhuis Gratama en zijn echtgenote afgebeeld. De opnamen dateren uit circa 1858 en behoren tot de vroegste vormen van portretfotografie in Nederland.
De betekenis van deze beelden reikt verder dan alleen hun leeftijd. Lucas Oldenhuis Gratama was een van de grondleggers van het Drents Museum, waardoor deze portretten ook een bijzonder persoonlijk stuk museumgeschiedenis vertegenwoordigen.
De ambrotypieën werden in 2011 geschonken door Frans Klein, directeur van het Museum Magazijn in Amsterdam en een achter-achterkleinzoon van Gratama.
Ambrotypieën: fotografie op glas
De ambrotypie was een populaire fotografische techniek in de periode 1850–1860, vooral voor portretten. Het beeld werd vastgelegd op een lichtgevoelige glasplaat, waardoor in feite een negatief ontstond. Door deze glasplaat tegen een donkere achtergrond te plaatsen, verscheen het beeld als een positief portret.
Ambrotypieën werden meestal ingelijst achter glas en opgeborgen in een beschermend hoesje. Ze zijn vandaag de dag zeer zeldzaam, omdat fotografie in deze vroege periode vrijwel uitsluitend was weggelegd voor de maatschappelijke elite.
In het Drents Archief in Assen bevindt zich bovendien een kleine collectie van negen andere ambrotypieën van familieleden van de Gratama’s. Samen geven deze beelden een uniek inkijkje in de vroege Nederlandse portretfotografie en de sociale geschiedenis van Drenthe.
“Een groot deel van dit vroege fotografische erfgoed is nog altijd niet publiek online te vinden, wat de kwetsbaarheid en zeldzaamheid van deze beelden onderstreept.”
