De Nikon 500mm f/4E en 600mm f/4E doen in grote lijnen hetzelfde werk. Ze hebben dezelfde lichtsterkte en dezelfde F-vatting, en zijn allebei nog nieuw verkrijgbaar. Het verschil is honderd millimeter en ruim zevenhonderd gram. Maakt die extra 100mm je foto beter, of juist niet?
Meer millimeters betekent een groter onderwerp in beeld. Maar een 600mm vergroot ook de invloed van trillende lucht sterker. Wat is wijsheid?
Nikon introduceerde beide objectieven in 2015 als aanzienlijk lichtere opvolgers van de G-versies. Ze staan nog steeds nieuw en op voorraad bij Nikon Nederland. Als occasion duiken ze eveneens regelmatig op. Bij dit soort bedragen is dat geen bijzaak.
Die f/4
F/4 klinkt niet spectaculair als je van een 70-200mm f/2.8 komt. Op 500 of 600mm is het dat wél. Het kan het verschil zijn tussen een sluitertijd die een bewegend dier nog vastzet en een sluitertijd waarbij het onderwerp alweer een vleugel verder is.
Zet er een 600mm f/6.3 naast en je verliest ongeveer 1⅓ stop licht. Waar f/6.3 bij dezelfde sluitertijd ISO 3200 nodig heeft, kom je met f/4 rond ISO 1250 uit. Dat voel je niet alleen in een labgrafiek, maar ook in de ruis, in de schaduwen en in hoelang je bij het eerste of laatste licht kunt blijven fotograferen.
F/4 maakt het bovendien gemakkelijker om een onderwerp los te trekken van de achtergrond. Hoe sterk dat effect wordt, hangt ook af van de afstand tot het onderwerp en de ruimte tussen onderwerp en achtergrond.
Werken met een objectief van dit formaat is een vak apart. In Supertelelenzen: hoe gebruik je ze voor fotografie? lees je meer over ondersteuning, sluitertijden en scherpstellen met lange brandpuntsafstanden.
De 500
De AF-S NIKKOR 500mm f/4E FL ED VR weegt 3.090 gram. Zijn voorganger, de 500mm f/4G, woog 3.880 gram. Bijna 800 gram eraf. Dat is geen afronding in een folder. Het kan het verschil zijn tussen meenemen en in de auto laten liggen.
De kortste instelafstand bedraagt 3,6 meter. Op een DX-camera geeft 500mm dezelfde beeldhoek als ongeveer 750mm op fullframe. Wie een DX-body gebruikt, krijgt dus al een zeer kleine beeldhoek zonder naar de zwaardere 600mm te hoeven overstappen.
Drieduizend gram is nog steeds geen wandelobjectief. Korte tijd uit de hand werken kan, maar voor langere sessies is een monopod, statief of rijstzak verstandig.
Toch is de 500mm duidelijk de beweeglijkste van de twee. Je draait sneller, volgt langer en vindt een vogel gemakkelijker terug wanneer die uit beeld schiet. Die gewichtsbesparing zie je niet terug in een scherptegrafiek. Je merkt hem in het aantal minuten dat je het onderwerp kunt blijven volgen.
De 600
De AF-S NIKKOR 600mm f/4E FL ED VR weegt 3.810 gram. Zijn voorganger woog 5.060 gram: ruim vijf kilo. Nikon heeft er 1.250 gram afgehaald. Het blijft een zwaar objectief, maar het is niet meer het anker van vroeger.
Ten opzichte van de 500mm draag je ruim 700 gram extra mee. Op tafel lijkt dat weinig. Na twee uur in de polder niet meer. De kortste instelafstand bedraagt 4,4 meter, tachtig centimeter verder dan bij de 500mm.
Bij dezelfde opnameafstand wordt het onderwerp met 600mm lineair twintig procent groter afgebeeld dan met 500mm. Omdat zowel de hoogte als de breedte toenemen, beslaat het ongeveer 44 procent meer pixels op de sensor.
Crop je een opname van 45 megapixel die met 500mm is gemaakt naar de beeldhoek van 600mm, dan houd je ongeveer 31 megapixel over. Dat is nog steeds ruim voldoende voor veel toepassingen, maar het zijn er geen 45.
Je koopt die extra honderd millimeter vooral voor onderwerpen die je niet dichter kunt naderen. Een vogel die wegvliegt zodra je een stap zet, wild aan de overkant van het water of sporters aan de andere kant van het veld.
Trillende lucht
Hier kan het misgaan.
Meer brandpuntsafstand betekent meer vergroting. Daarmee wordt niet alleen het onderwerp groter, maar ook de vervorming die door onrustige lucht ontstaat. Warm asfalt, een dijk in de zon of een weiland in augustus: de lucht kan zichtbaar trillen en de 600mm vergroot dat effect sterker dan de 500mm.
Je hebt dan meer bereik, maar niet noodzakelijk meer detail. Het objectief is niet het zwakke punt; de lucht tussen camera en onderwerp is dat.
Op een koele ochtend, met stabiele lucht en een onderwerp op grote afstand, kan de 600mm wel degelijk meer bruikbaar detail opleveren. Op een warme middag over een sloot van tachtig meter kan een opname met 500mm en een bescheiden crop scherper zijn.
Niet omdat de 500mm beter glas bevat, maar omdat extra vergroting ook atmosferische onscherpte duidelijker laat zien. Dichter bij het onderwerp komen helpt dan meer dan nog honderd millimeter brandpuntsafstand. Alleen laat niet ieder onderwerp dat toe.
Wie dit werk vaak doet, kent het verschijnsel. De 600mm is geen automatische upgrade. Hij vergroot het onderwerp én alles wat zich tussen jou en dat onderwerp afspeelt.
Converter erbij
Beide objectieven hebben SWM-autofocus en vibratiereductie met de standen NORMAL en SPORT. Nikon claimt ongeveer vier stops winst. SPORT is vooral bedoeld voor snelle onderwerpen en serieopnamen en geeft tijdens het volgen een rustiger zoekerbeeld. Vanaf een monopod kan die stand eveneens prettig werken.
Met een geschikte 1,4x-teleconverter verandert de 500mm in een 700mm f/5.6 en de 600mm in een 840mm f/5.6. Je krijgt meer bereik, maar verliest één stop licht. Ook kleine scherpstelfouten en luchttrilling worden sterker zichtbaar.
Een converter is daarom niet automatisch de beste oplossing voor een onderwerp dat te klein in beeld blijft. Op een camera met veel megapixels kan een scherpe opname zonder converter beter uitpakken dan een minder scherpe opname met converter.
E-diafragma en Nikon Z
De E in de typeaanduiding staat voor een elektromagnetisch aangestuurd diafragma. Dat helpt bij een gelijkmatige belichting tijdens snelle series, maar wordt niet door iedere oudere Nikon-DSLR volledig ondersteund.
Op oudere camera’s zoals de D90, D200 en D2-serie kan het diafragma niet elektronisch worden aangestuurd. Het objectief blijft dan op f/4 staan, waardoor je niet kunt diafragmeren. Controleer daarom vóór aanschaf of de gebruikte body een E-objectief volledig ondersteunt.
Op Nikon Z-camera’s werken beide objectieven via de FTZ- of FTZ II-adapter, met behoud van autofocus en belichtingsmeting. De adapter maakt de autofocus niet automatisch langzamer: de scherpstelmotor bevindt zich in het objectief. De gebruikte camerabody, instellingen en omstandigheden blijven wel bepalend voor de uiteindelijke prestaties.
Draag de combinatie altijd aan de statiefgondel. Laat drie tot vier kilogram objectief niet aan de cameravatting of FTZ-adapter hangen. De adapter is geen handvat.
Wie koopt wat?
De 500mm is de beweeglijkste. Hij is lichter, stelt dichterbij scherp en laat zich gemakkelijker op een vliegende vogel of plotseling bewegend dier richten. Voor wie loopt, volgt en regelmatig van positie verandert, is dit de logische keuze.
De 600mm is er voor wie niet dichterbij kán. Een vaste positie, een schuw onderwerp of een afstand die door water, hekken of de omgeving wordt bepaald. Je accepteert ruim 700 gram extra en krijgt een onderwerp dat twintig procent groter wordt afgebeeld.
Op de juiste ochtend kan dat het verschil zijn tussen een herkenbare stip en een dier waarvan de fijne details zichtbaar blijven. Op een warme middag kan het vooral extra luchttrilling opleveren.
Twijfel je sterk tussen beide, dan is de 500mm waarschijnlijk de verstandigste keuze. De 600mm koop je wanneer je uit ervaring weet dat 500mm structureel te kort is.
De Z-kant
Wie al met Nikon Z fotografeert, moet niet vanzelfsprekend voor een van deze F-objectieven kiezen.
De NIKKOR Z 600mm f/6.3 VR S weegt ongeveer 1.390 gram zonder statiefgondel. Dat is ruim 2,4 kilogram minder dan de F-mount 600mm f/4E. Je levert ongeveer 1⅓ stop lichtsterkte in, maar krijgt een objectief dat je veel gemakkelijker een dag kunt meenemen.
De NIKKOR Z 600mm f/4 TC VR S behoudt de lichtsterkte van f/4 en heeft een ingebouwde 1,4x-teleconverter. Daarmee verander je 600mm f/4 direct in 840mm f/5.6. Het objectief weegt 3.260 gram, werkt zonder FTZ-adapter en bevindt zich ook in een aanzienlijk hogere prijsklasse.
Wie niet per se f/4 nodig heeft en meer flexibiliteit zoekt, kan ook kijken naar de NIKKOR Z 180-600mm f/5.6-6.3 VR. Dat is geen vervanger voor een 600mm f/4, maar voor veel vogel- en wildlifefotografen wel een praktischere manier om dit bereik te gebruiken.
Wat het kost
Beide F-mount-objectieven zijn nog nieuw verkrijgbaar bij Nikon Nederland. De 500mm f/4E kost momenteel €10.999 en de 600mm f/4E €13.348. Daarnaast worden beide modellen regelmatig als occasion aangeboden.
Dat is geen prijsniveau waarbij je de extra honderd millimeter zomaar meeneemt. Het verschil bedraagt ruim tweeduizend euro. Daarvoor krijg je twintig procent meer beeldgrootte en ruim zevenhonderd gram extra gewicht.
Je kunt zeggen: betaal meer en neem de 600mm. Je kunt ook de 500mm kiezen en het verschil besteden aan een teleconverter, een beter statief of nog een seizoen reizen naar de plekken waar je hem werkelijk gebruikt.
De 500mm als je beweegt. De 600mm als je onderwerp dat niet doet en de omstandigheden meewerken. De Z 600mm f/6.3 als 1⅓ stop lichtverlies minder zwaar weegt dan 2,4 kilogram extra bagage.
Weglopen mag ook. Dit is geen objectief dat je koopt omdat het in een lijstje wint. Dit is glas dat je koopt omdat je precies weet waarvoor je het nodig hebt. Anders is het vooral een duur anker.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in 2015 en is op 31 augustus 2026 volledig herzien en geactualiseerd.
