Flitslicht hoeft niet hard, plat of ingewikkeld te zijn. Zodra je de flitser van de camera haalt, bepaal je zelf waar het licht vandaan komt. Met één compacte flitser en een draadloze trigger kun je portretten, productfoto’s en zelfs interieurs al zichtbaar verbeteren.
Deze manier van werken wordt vaak Strobist-fotografie genoemd: fotograferen met compacte reportageflitsers die los van de camera worden aangestuurd. Het uitgangspunt is eenvoudig en betaalbaar materiaal waarmee je zelf de richting, sterkte en vorm van het licht bepaalt.
Wie een nieuwe camera koopt, kijkt meestal als eerste naar objectieven. Daarna volgen misschien een tas, een statief en extra accu’s. Een flitser komt vaak pas veel later in beeld. Begrijpelijk, want flitsfotografie heeft de reputatie technisch en kostbaar te zijn.
Toch kan een eenvoudige losse flitser meer verschil maken dan het volgende objectief. Niet omdat hij per se méér licht produceert, maar omdat je dat licht zelf kunt plaatsen. Een flitser links van je onderwerp levert een ander beeld op dan een flitser recht van voren. Laat je het flitslicht via een witte muur weerkaatsen, dan ontstaat een veel zachter resultaat.
Compacte draadloze systemen maken die eerste stap tegenwoordig een stuk kleiner. Een set zoals de Godox iT32 met X5-trigger past gemakkelijk in een fototas en kan zowel op als naast de camera worden gebruikt. Je hoeft dus niet meteen een volledige studio-uitrusting aan te schaffen om zelf licht te leren vormen.
Off-camera flitsen: de basis van Strobist-fotografie
Een flitser op de camera staat vrijwel op dezelfde lijn als het objectief. Het licht valt daardoor recht op het onderwerp. Dat kan functioneel zijn, bijvoorbeeld tijdens een evenement, maar levert vaak weinig diepte op. Schaduwen vallen grotendeels achter het onderwerp en gezichten kunnen vlak of glimmend ogen.
Zet je dezelfde flitser een meter opzij, dan verandert het beeld direct. Neus, jukbeenderen en kleding krijgen schaduwen die vorm zichtbaar maken. Bij een product worden materiaal en textuur duidelijker. Een interieur krijgt meer richting in het licht.
Daar zit de belangrijkste winst van off-camera flitsen: niet in de hoeveelheid licht, maar in de controle over de richting.
De flitser hoeft daarbij niet ver weg te staan. Voor een portret aan een tafel of een stilleven op de vensterbank is soms een halve meter al genoeg. Een klein statief is handig, maar om te oefenen kun je de flitser ook op een stevige stoel, tafel of kast zetten. Zorg er wel voor dat hij stabiel staat.
Wat heb je nodig?
De minimale uitrusting bestaat uit een flitser, een draadloze trigger en een manier om de flitser neer te zetten. Controleer bij aanschaf altijd of de trigger geschikt is voor jouw cameramerk en cameramodel.
Wie liever direct ziet hoe licht en schaduw op het onderwerp vallen, kan ook voor continulicht kiezen. Bekijk daarvoor het overzicht van LED-lampen voor fotografie en video.
De Godox iT32/X5 is een goed voorbeeld van een compacte startersset. De X5 wordt op de flitsschoen van de camera geplaatst en stuurt de losse iT32 draadloos aan. De flitser ondersteunt zowel automatische TTL-meting als handmatige vermogensregeling.
TTL betekent dat de camera met een korte meetflits bepaalt hoeveel flitslicht nodig is. Dat is handig wanneer de afstand tot je onderwerp regelmatig verandert. In de handmatige stand kies je zelf het vermogen. Dat kost aanvankelijk iets meer oefening, maar levert bij een vaste opstelling wel zeer constante resultaten op.
Met een richtgetal van ongeveer 18 bij ISO 100 is de iT32 geen krachtpatser. Voor onderwerpen op korte afstand, kleine productopstellingen en veel situaties binnenshuis is het vermogen echter bruikbaar. Wie midden op een zonnige dag een groep mensen of een groot interieur wil verlichten, loopt sneller tegen de grenzen aan.
Begin met één licht
De grootste fout bij de eerste kennismaking met flitslicht is te veel tegelijk willen veranderen. Camerastand, flitsvermogen, afstand, richting en omgevingslicht hebben allemaal invloed. Pas je alles gelijktijdig aan, dan weet je niet waardoor een foto beter of slechter wordt.
Een overzichtelijke startopstelling
• Zet de camera in de handmatige belichtingsstand.
• Kies ISO 100 of 200.
• Gebruik bij voorkeur de mechanische sluiter en stel de sluitertijd in op ongeveer 1/125 seconde.
• Begin met een diafragma van f/4 of f/5,6.
• Zet de flitser ongeveer 45 graden naast en iets boven het onderwerp.
• Kies in de handmatige flitsstand bijvoorbeeld 1/16 vermogen.
• Maak een testfoto en pas één instelling tegelijk aan.
Is het onderwerp te donker, verhoog dan het flitsvermogen of zet de flitser dichterbij. Is het te licht, verlaag dan het vermogen of vergroot de afstand. De afstand heeft veel invloed. Verdubbel je de afstand tussen flitser en onderwerp, dan valt er onder vergelijkbare omstandigheden nog ongeveer een kwart van de hoeveelheid licht op het onderwerp. Daarom is het verplaatsen van de flitser vaak een snellere oplossing dan eindeloos door menu’s bladeren.
TTL of handmatig flitsen?
TTL is prettig wanneer je snel wilt werken. De camera berekent bij iedere opname opnieuw hoeveel flitslicht nodig is. Dat kan handig zijn bij evenementen, bewegende onderwerpen of portretten waarbij de fotograaf en het model regelmatig van positie veranderen.
De automatiek is alleen niet onfeilbaar. Een lichte achtergrond kan ertoe leiden dat het onderwerp te donker wordt, terwijl een zeer donkere omgeving juist een te felle flits kan veroorzaken. Met flitsbelichtingscompensatie kun je de automatische uitkomst lichter of donkerder maken.
Bij productfotografie en andere vaste opstellingen heeft handmatig flitsen meestal de voorkeur. Zolang de flitser, camera en het onderwerp op dezelfde plaats blijven, is de belichting iedere keer gelijk. Je stelt het licht één keer goed in en kunt je daarna concentreren op compositie en timing.
Portretten: kijk naar de schaduwen
Plaats voor een eenvoudig portret de flitser ongeveer 45 graden links of rechts van het model. Zet hem iets hoger dan ooghoogte en richt hem schuin omlaag. Kijk vervolgens niet alleen naar het verlichte deel van het gezicht, maar vooral naar de schaduwzijde.
Is de overgang tussen licht en schaduw te hard? Maak de lichtbron groter. Dat kan met een flitsparaplu of softbox, maar ook door de flitser op een grote witte muur of een laag plafond te richten. Het teruggekaatste licht komt vanaf een groter oppervlak en oogt daardoor zachter.
Een klein kunststof kapje op de flitskop verspreidt het licht wel, maar maakt de lichtbron niet automatisch zacht. Daarvoor moet het verspreide licht een groter oppervlak raken of door een grotere diffuser worden gestuurd.
Voor een natuurlijk resultaat hoeft de flitser bovendien niet al het bestaande licht te vervangen. Stel eerst de achtergrond naar smaak in en voeg daarna net genoeg flitslicht toe om het gezicht op te helderen. Zo blijft de sfeer van de ruimte behouden en oogt het resultaat minder nadrukkelijk geflitst.
Productfoto’s: veel controle op weinig ruimte
Voor kleine producten is één flitser vaak voldoende. Plaats het voorwerp op een rustige ondergrond en zet aan de andere kant van de flitser een wit stuk karton. Dat karton kaatst een deel van het licht terug en maakt de schaduw minder donker.
De positie van het licht bepaalt welke eigenschappen zichtbaar worden. Licht van opzij benadrukt reliëf en textuur. Tegenlicht kan glaswerk, vloeistoffen en doorschijnende materialen laten oplichten. Een flitser schuin boven het product geeft meestal een herkenbaar en ruimtelijk resultaat.
Glanzende producten vragen extra aandacht. In metaal, glas en gelakte oppervlakken zie je de lichtbron terug als reflectie. Een klein flitskopje veroorzaakt een kleine, felle lichtvlek. Een softbox of vel diffusiemateriaal maakt die reflectie groter en rustiger.
Bij productfotografie wordt de kwaliteit van het resultaat daarom vaak sterker bepaald door de vorm en plaatsing van het licht dan door het vermogen of merk van de flitser.
Interieurs: het bestaande licht aanvullen
Bij interieurfotografie kan een losse flitser donkere hoeken oplichten of het verschil tussen ramen en de binnenruimte verkleinen. Verwacht van een compacte flitser alleen niet dat hij in zijn eentje een grote kamer egaal verlicht.
Maak eerst een opname op basis van het aanwezige licht. Plaats de flitser daarna buiten beeld en richt hem tegen een neutrale witte muur of het plafond. Het weerkaatste licht verspreidt zich door de ruimte en oogt zachter dan een directe flits.
Let goed op de kleur van het oppervlak. Een flits tegen een houten plafond krijgt een warme kleurzweem. Een groene muur geeft het licht een groene tint. Dat is achteraf niet altijd gemakkelijk te corrigeren, omdat verschillende delen van de foto dan door licht met verschillende kleuren worden verlicht.
Voor meer controle kun je vanaf statief meerdere opnamen maken terwijl je de flitser steeds op een andere plaats zet. Die beelden zijn later samen te voegen. Dat kost meer tijd, maar kan in lastige interieurs een gelijkmatiger resultaat opleveren.
Wanneer is een compacte flitser niet genoeg?
Een compacte reportageflitser met draadloze trigger is prettig tijdens het reizen, maar brengt beperkingen met zich mee. Het vermogen ligt lager dan bij grotere reportageflitsers en accuflitsers. Plaats je een softbox voor de flitser, dan gaat bovendien een deel van het licht verloren.
Dat merk je vooral bij grotere onderwerpen, veel omgevingslicht of wanneer de flitser ver van het onderwerp moet staan. Ook snel achter elkaar fotograferen op vol vermogen vraagt veel van een compacte flitser. De herlaadtijd kan oplopen en uiteindelijk kan de warmtebeveiliging ingrijpen.
Loop je regelmatig tegen deze beperkingen aan, dan kan een krachtigere reportageflitser zoals de Godox V100 Speedlite een logische vervolgstap zijn. Voor grotere onderwerpen en lichtvormers biedt een accuflitser zoals de Godox AD300 Pro II nog meer mogelijkheden.
De X5 kan ook meerdere Godox-flitsers en afzonderlijke groepen aansturen. Door het compacte formaat biedt hij daarbij wel minder overzicht en minder directe bediening dan uitgebreidere triggers met meer fysieke knoppen en een groter scherm. Wie vaak met meerdere lampen werkt, kan zo’n uitgebreidere trigger prettiger vinden.
Ook een ingebouwde accu heeft twee kanten. Opladen via USB-C is gemakkelijk en je hoeft geen verzameling AA-batterijen mee te nemen. Een lege ingebouwde accu kun je alleen niet binnen enkele seconden vervangen. Voor een lange fotosessie blijft vooraf opladen dus belangrijk.
Eerst leren kijken, daarna uitbreiden
Een losse flitser verandert niet wat er voor de camera staat, maar wel hoe we het zien. Met één licht kun je gezichten meer vorm geven, materialen duidelijker laten uitkomen en bestaand licht aanvullen waar het tekortschiet.
Daarvoor heb je niet meteen verschillende flitsers, lichtmeters en grote softboxen nodig. Begin met één flitser, één onderwerp en één vaste opstelling. Verplaats het licht en kijk wat er met de schaduwen gebeurt. Vergelijk direct licht met licht via een muur. Fotografeer hetzelfde onderwerp met en zonder flits.
Compacte sets zoals de Godox iT32/X5 nemen niet alle beperkingen van flitsfotografie weg. Ze maken de eerste stap vooral kleiner. En zodra je merkt hoeveel verschil de richting van één lichtbron kan maken, krijgt die kleine flitser waarschijnlijk een vastere plek in de fototas dan je vooraf had gedacht.
