Thank you! Your submission has been received!

Oops! Something went wrong while submitting the form :(

Natuurfotografie

Lange sluitertijd fotografie in Noorwegen

Flow

Drie jaar geleden zijn wij naar Otta in Noorwegen geëmigreerd. Otta ligt ingebed tussen de nationale parken Rondane, Jotunheimen en Dovrefjell. Ik heb leren zien wat het landschap, de ruimte, fotografisch op kan leveren.

Drie jaar lang heb ik met de camera en het statief rondtrokken door de Nationale parken. Mezelf verbeeldend hoe Ansel Adams het aangepakt zou hebben.

Ik heb die tijd ervaren, en ervaar het nog steeds zo, als één langgerekte flow waarin ik iedere keer weer nieuwe kleuren en vormen ontdek in een landschap met een niet te beschrijven echtheid.

foto: © Arthur van Riet

In ieder seizoen overvalt het gevoel van tijdloosheid me. Ruimte, licht en tijd zijn voor mij de basisprincipes in fotografie. Vanuit dat perspectief ben ik met de fotografische techniek van lange sluitertijden aan de gang gegaan om dat flowgevoel vorm te geven.

Water is een niet weg te denken component in de beleving van het Noorse landschap. Overal om je heen hoor je het geruis en geklater van weglopend water uit de bergen. Talloze kleine stroompjes die uiteindelijk samenkomen in wilde beken en rivieren, verstilde meren en woeste watervallen.

Ik kreeg zin om dat verschijnsel in een thema te vatten met de naam Flow. Een gevoel dat ik letterlijk wilde laten zien door een spel met licht en tijd. De beweging van het water in een schilderachtige vloeiende vorm weergeven.

Water is een niet weg te denken component
in de beleving van het Noorse landschap

De keuze voor een thema behoort mijns inziens ook tot de fotografische techniek. Het vertellen van een verhaal met beeld. In combinatie met de mechanische technische mogelijkheden van een fotocamera door gebruik van lange sluitertijden en kleine diafragma’s vanaf statief. Ook weer in de geest van Ansel Adams.

Ik heb die techniek niet alleen in Noorwegen toegepast maar ook tijdens mijn trips naar Nederland. Bij Møns Klint in Denemarken en op de afsluitdijk in Nederland bijvoorbeeld. En iedere keer viel me op dat deze techniek het “schilderachtige” effect van mijn beelden nog eens versterkte. Alles in RAW formaat geschoten natuurlijk! Daarover later meer.

foto: © Arthur van Riet

Een van de beperkingen waar je bij het gebruik van lange sluitertijden bij daglicht tegenaan loopt is juist de helderheid van dat licht. Je kunt dan om een langere sluitertijd te verkrijgen je ISO zo laag mogelijk instellen en je diafragma zo klein mogelijk houden.

Maar soms is er dan toch nog teveel licht aanwezig om een lange sluitertijd te verkrijgen. Mijn camera heeft net als ik een zonnebril nodig om in dat heldere licht alles weer te geven zoals ik het wilde zien. Een zonnebril voor de camera/objectiefcombi heet in fotografenjargon een Neutral Density of ND filter.

Ik gebruik de filters van Hitec. Een systeem van adapters voor verschillende lensdiameters met een filterhouder voor 3 filters die weer op die adapters past. Op die wijze kan ik heel flexibel werken. Switchen tussen groothoek en tele.

Ik schiet mijn RAW beelden altijd met de
witbalans/kleurtemperatuur op automatisch

Als de lucht een rol meespeelt in de compositie kan ik een combi van een ND en een ND grad filter gebruiken. Afhankelijk van het beschikbare licht en de tijd die ik wil gebruiken om met het bewegende water te “schilderen”.

In de volksmond heten de ND en ND grad filters: grijsfilter en grijsverloopfilter. Verkrijgbaar in verschillende “sterktes”. Hoe donkerder des te meer licht je afstopt. En dan heb je dus langere sluitertijden beschikbaar. Als je de camera instelt op diafragma voorkeuze en het diaframa zo klein mogelijk instelt (hoog getal) zie je welke sluitertijd de belichtingsmeter kiest bij dat diafragma.

Vanaf dat moment begint het spel. Ga maar lekker spelen, dan zie je wat er gebeurt. Zoek wel water op waar beweging in zit..... Het is overigens ook erg leuk om dit uit te proberen met bewegende wezens. Of de wolken.

foto: © Arthur van Riet

Het grijsverloopfilter is van boven donker en verloopt naar helder. Handig dus als je de lucht in je compositie betrekt. Je stopt het felle licht boven in je compositie en onderin laat je het licht door om de meer donkere tonen van land of water goed te belichten.

Het principe is heel simpel. Omdat je minder licht binnenkrijgt op je sensor moet je langer belichten. Bewegende onderwerpen krijgen dan een vloeiender “uiterlijk”. Niet alleen het water op de grond maar ook in de lucht, de wolken. Zo kun je de sfeer die je beeld uitstraalt beïnvloeden.

Geen zin in filters? Wacht tot het buiten donker genoeg is. Rij naar het strand en ga aan de gang. Vergeet je statief niet! Die lange sluitertijden schreeuwen daar om.

O ja, RAW. Daar zou ik nog op terug komen. Het grote voordeel van het fotograferen in RAW is dat je beschikt over een digitaal negatief. En dat betekent controle over je beeld.

In de converter kun je ongestraft
de witbalans/kleurtemperatuur opnieuw bepalen

Alle info die je sensor opslaat is beschikbaar. En in de RAW converter van je bewerkingsprogramma kun je een aantal aanpassingen in je beeld doorvoeren als dat nodig blijkt zonder dat je informatie verliest zoals bij het gecomprimeerde JPG formaat.

Als je in JPG schiet neemt de software van je camera meteen een aantal andere beslissingen voor je. Verzadiging, kleurtemperatuur en scherpte. Allemaal elementen die de sfeer van je beeld beïnvloeden. En dat doe je toch het liefst zelf?

Later je digitale negatief naar zwart/wit omzetten? Probleemloos en met alle waardevolle resolutie die je nodig hebt voor een eventuele print. Een RAW beeld verliest geen kwaliteit. Ik schiet mijn RAW beelden altijd met de witbalans/kleurtemperatuur op automatisch. In de converter kun je ongestraft de witbalans/kleurtemperatuur opnieuw bepalen. En zo optimaal de sfeer bepalen van je beeld.

foto: © Arthur van Riet

De kleurtemperatuur/witbalans is daar heel belangrijk in. Experimenteer hiermee. En kijk vooral hoe je beeld er uit gaat zien als je met de schuif voor deze functie speelt. De waardes en grafiekjes die tevoorschijn komen zijn van ondergeschikt belang. Jouw waardering van de sfeer is bepalend. Beeld is emotie. Die laat je toch niet dwarsbomen door zo’n kil grafiekje?

In je bewerkingsprogramma kun je dan achteraf de belichting en scherpte finetunen. En alsnog je beeld als kleine jpg voor op het scherm opslaan. Maar ook een bestand in PSD of TIFF voor het geval je een professionele print wilt maken of laten maken.

Tip: Zet je camera in het menu kleurruimte op AdobeRGB1998. De meeste camera’s hebben fabrieksmatig de kleurruimte op sRGB staan. Prima stand voor schermen en gebruik op het web. Maar voor een print heb je een grotere kleurruimte nodig. En de standaard daarvoor is AdobeRGB1998.
Eigenlijk is het belachelijk dat de zeer geavanceerde spiegelreflexen die voor stevige prijzen worden verkocht standaard staan ingesteld op die sRGB “webkleurruimte”. Het instapmodel van Canon heeft tegenwoordig al 18MP. Genoeg voor een superprint op A2 formaat.
Als je jezelf serieus genoeg neemt als fotograaf om een camera met zo’n enorme resolutie aan te schaffen dan kan het toch haast niet anders dan dat je ook streeft naar een kwaliteitsprint. Of vraag ik nu teveel?

De herfst hangt alweer in de lucht hier. Je ruikt het, je voelt het en je ziet het. De lucht wordt meer “crispy”, de geur van houtkachels hangt ’s nachts alweer in de lucht. Paddestoelen steken hun kop op. En langzaam maar zeker begint het spectaculaire kleurenspel van de “Rushka”, de Noordse Indian Summer, op gang te komen.

Ik kijk nu al reikhalzend uit naar het maken van “long exposures” in die omstandigheden. Het azuurblauw en helder wit van de rivieren en watervallen afstekend tegen het felrood en geel van de vegetatie. Voorbeelden heb ik daar nog niet van. Maar wat houdt je tegen om die zelf te komen maken?

Arthur van Riet woont en werkt als professioneel fotograaf in Noorwegen. Naast het maken van vrij werk, geeft Arthur workshops Fine-Art Photography aan verschillende nationaliteiten. Hij publiceert in fotobladen. Tevens is hij huisfotograaf voor Nationaal Park Rondane-Dovrefjell in Noorwegen. Arthur is mede-oprichter van Nordic Vision Fotoreizen.

Arthur van Riet
| 18-08-2011
Cadeauwinkel