Thank you! Your submission has been received!

Oops! Something went wrong while submitting the form :(

Computertips (Windows)

Workshop Nikon Nef in Windows XP

Welk bestandsformaat gebruik je als je digitale foto’s opslaat: gebruikersvriendelijk jpg, vriendelijk tif of ingewikkeld raw? Doe eens moeilijk als het makkelijk kan.

De 3 bestandsformaten die de digitale spiegelreflexcamera doorgaans ondersteunt zijn jpg, tif en raw.

Jpg is het ideale bestandsformaat als je vooral veel digitale foto’s wilt bewaren met weinig opslagruimte. Jpg levert 24-bits (= 16,7 miljoen) kleuren bestaande uit 8 bits rood, 8 bits groen en 8 bits blauw en zie je voornamelijk terug op internet.

Tif is een geweldig bestandsformaat als je geen kleurinformatie wilt verliezen bij het compact opslaan van de digitale foto. Tif kan zowel rgb als cmyk opslaan en dit bestandsformaat wordt dan ook graag in de drukkerswereld gebruikt. Tif werkt met 8-bits en met 16-bits kleurkanalen.

Raw tenslotte komen we tegen in diverse hoedanigheden want de maker (= het merk) van de digitale spiegelreflexcamera bepaalt het type raw-bestand dat je voor je kiezen krijgt – zo werkt Nikon met nef en Canon met crw.

Jpg en tif moet je zien als de afgedrukte foto en raw als het negatief. En hierbij is het raw-negatief het echte originele beeldmateriaal zoals dat van de ccd-chip afkomstig is zónder te zijn bewerkt en dus zónder dat er authentieke gegevens verloren zijn gegaan - alles wat door de lens is binnengekomen is er nog steeds.

Als je daarentegen de digitale spiegelreflexcamera de digitale foto laat bewaren als jpg, dan verlies je kleurinformatie tijdens het aflagen naar 8-bits per kleurkanaal en het compact opslaan van het uiteindelijke bestand. In geval van tif is het verlies van kleurinformatie weliswaar te voorkomen als je wegschrijft naar 16-bits tif, maar dan raak je intussen wel het raw-negatief kwijt omdat er een ontwikkel-en-afdruk-conversieslag wordt gemaakt en ook dát gaat met verlies van origineel materiaal gepaard.

Wil je de controle over het geschoten beeldmateriaal helemaal in eigen hand houden? Dan bewaar je al je digitale foto’s in het raw-formaat. Helaas zijn hier enkele consequenties aan verbonden zoals de benodigde opslagruimte en de verwerkingsslag naar bruikbaar beeldmateriaal.

Nef van Nikon

In deze workshop gaan we aan de slag met het nef-bestandsformaat (Nikon Electronic Format) van Nikon. Nef is tegenwoordig al aardig ingeburgerd, want de meeste fotobewerkingpakketten kunnen het direct importeren en ook Windows XP kan er standaard mee overweg. Ook zien we de nodige portable harddisks waarnaar je direct de nef-inhoud geheugenkaarten uploadt, om even later de raw-bestanden met behulp van de ingebakken viewer te bekijken. Met andere woorden: je hoeft raw niet te laten omdat het niet compatible is.

Afbeelding 1, Alle ter zake doende informatie (dus ook de camera-instellingen) blijft bewaard als je een digitale foto naar een raw-bestand wegschrijft. Te vergelijken met de exif-gegevens die ook in een jpg-bestand zijn te saven.

Een mooi beginpunt is de Nikon Capture Editor waarmee nef-bestanden zijn te lezen, te bekijken, te bewerken en te bewaren. Als je de gegevens van een nef-bestand opvraagt, dan zul je zien dat je met 12-bits kleurinformatie te maken hebt (Afbeelding 1). Zéér essentieel, want 8-bits heb je nodig voor 256 verschillende kleurwaarden en 12-bits is goed voor maar liefst 256 x 2 x 2 x 2 x 2 = 4.096 verschillende kleurwaarden. Waarbij we meteen kunnen uitrekenen dat een jpg-afbeelding dus (4096 x 4096 x 4096 = 68719476736) – (256 x 256 x 256 = 16777216) = 68.702.699.520 kleurwaarden kwijtraakt. Niet dat dit voor het menselijk oog veel uitmaakt, want we doen toch niets – of bar weinig – met het beeldmateriaal dat verloren is gegaan. Fotobewerkingsoftware daarentegen kan wel van alles met die 4-bits extra (Afbeelding 2) bovenop de gangbare 8-bits (Afbeelding 3).

Afbeelding 2

Dit is een 12-bits digitale foto die we met behulp van enkele handelingen hebben gecorrigeerd. Er blijft een mooie strakke afbeelding over waarbij de donkere kleuren nog steeds erg vloeiend in elkaar overlopen.

Klik op de afbeelding om deze in zijn oorspronkelijke grootte te bekijken.

Afbeelding 3

Een ramp! Deze digitale foto is eerst als 8-bits jpg-bestand weggeschreven en dat heeft geresulteerd in het kwijtraken van een groot aantal 'lage' kleurwaarden. Met als gevolg dat de donkere kleuren grote gaten vertonen.

Klik op de afbeelding om deze in zijn oorspronkelijke grootte te bekijken.

Bij het tif-formaat hebben we al even gesproken over 16-bits kleuren. Dit is iets dat door de fotobewerkingprogramma’s wordt geregeld. Een 12-bits raw kan dan 1-op-1 worden ingelezen, waarbij er nog 4 extra bewerkingsbits zijn als speelruimte voor de kleurwaarden. Deze speelruimte wordt benut zodra je met de filters van het fotobewerkingprogramma’s aan de slag gaat. Waarbij opgemerkt dat de stap van 8-bits jpg/tif naar 12-bits raw vele malen belangrijker is dan de stap van 12-bits raw naar 16-bits tif.

Bestandsformaten

De Nikon Capture Editor en ook de digitale spiegelreflexcamera’s van Nikon schrijven weg naar jpg, tif en raw. Hoe groot de bijbehorende bestanden worden is afhankelijk van de maximale resolutie van de camera. Concreet: de eerder getoonde afbeelding is op zes verschillende manieren bewaard:

Bestandsformaten
Resolutie Bestand Grootte
3008x2000 raw 9.253 KB
3008x2000 16-bits tif 35.448 KB
3008x2000 8-bits tif 17.824 KB
3008x2000 Hoge kwaliteit jpeg 4.114 KB
3008x2000 Gemiddelde kwaliteit jpeg 281 KB
3008x2000 Lage kwaliteit jpeg 78 KB

Eerlijk is eerlijk, dat zijn beslist opmerkelijke getallen als je bedenkt dat dezelfde digitale foto ruim 35 MB maar ook minder dan 100 KB opslagruimte nodig heeft. Dat er met 35 MB veel meer origineel beeldmateriaal overblijft dan met 100 KB, hoeven we niet uit te leggen. Toch? Overigens zijn tif-bestanden eenvoudig – zonder kwaliteitsverlies – te comprimeren (meestal lzw) en dan schiet de 35 MB al weer snel terug naar 10 tot 25 MB; afhankelijk van de opbouw van de digitale foto (Afbeelding 4). In het bovenstaande licht gezien, pleegt raw niet eens zo’n grote aanslag op de geheugenkaart, zij het dat we nog altijd spreken over een ruimte factor 10 boven een zeer goede kwaliteit jpg

Afbeelding 4

Zijn de tif-bestanden té groot? Dan is er nog de algemeen toegepaste lzw-compressie waarmee behoorlijk wat opslagruimte terug is te winnen. Lzw is een compressietechniek zonder kwaliteitsverlies, dus is het even afwachten hoe groot het gecomprimeerde tif-bestand gaat worden.

Gebruikersgemak

Ondanks het feit dat jpg gepaard gaat met kwaliteitsverlies, kiest de digitale fotograaf toch meestal voor het gebruikersgemak dat het jpg-bestandsformaat met zich meebrengt. Deze keuze is deels terecht, omdat jpg inderdaad overal inzetbaar is want zelfs een opmaakpakket als Adobe InDesign (dat voorheen een uitgesproken voorkeur voor cmyk-kleurgescheiden tif’s had) kan er allround mee overweg.

Toch willen we laten zien dat je prima voor raw kunt kiezen. De grootte van raw-bestanden mag in deze tijd geen probleem zijn, want een externe 250-GB harde schijf koop je voor circa 150 euro. Dezelfde hoeveelheid aan dvd-r’s kost ongeveer 60 euro, wat aangeeft hoe goedkoop het is om 250 (GB) x 1024 (MB) / 9,25 (MB) = 27.675 raw-foto’s in het 3008 x 2000 (6 Megapixel) nef-formaat van Nikon op te slaan. Je kunt dus wel even voort, zeker als je de digitale foto’s selecteert en rubriceert… Rest de vraag hoe eenvoudig raw-foto’s zijn over te zetten naar jpg, waarbij je gebruik maakt van een batch-functie die deze conversie in één keer regelt.

Mogelijkheid 1. De eerder getoonde Nikon Capture Editor is voorzien van een Batch-dialoogvenster waarmee je instelt op welke manier nef wordt overgezet naar jpg; inclusief compressievoorkeur. Met als gevolg dat je de raw-bestanden als origineel beeldmateriaal (negatieven) achter de hand houdt, waarna je met de jpg’s (de afdrukken) de spreekwoordelijke boer op kunt (Afbeelding 5).

Afbeelding 5

Mogelijkheid 2. Het zal je bekend zijn dat Paint Shop Pro is overgenomen door Corel. Inmiddels is de Nederlandstalige versie van Paint Shop Pro X op de markt. De functie Batchverwerking is uiteraard intact gebleven en omdat het nef-bestandsformaat direct door Paint Shop Pro X is te importeren, is de exportslag naar jpg niet moeilijk meer (Afbeelding 6).

Afbeelding 6, Paint Shop Pro X is een zeer gewaardeerd fotobewerkingspakket dat nog – net – niet kan tippen aan PhotoShop CS van Adobe. De batchverwerkingsfunctie is echter niet te versmaden, want meerdere raw-formaten zijn in één keer om te zetten naar bijvoorbeeld jpg.

Mogelijkheid 3. Adobe PhotoShop CS maakt het converteren van raw naar jpg iets moeilijker. Je zult namelijk zelf de noodzakelijke 'handeling' moeten creëren. Dit komt neer op het vastleggen van de stappen die noodzakelijk zijn om een raw-bestand in te lezen, de digitale foto te importeren en een jpg-bestand weg te schrijven (Afbeelding 7).

Waarbij je intussen de juiste opties selecteert om tot een goed resultaat te komen. Is de handeling aangemaakt? Dan gebruik je ook nu weer de Batch-mogelijkheid, waarbij je de hierboven verzorgde handeling laat uitvoeren op een bronmap met raw-bestanden en een doelmap met jpg-bestanden (Afbeelding 8).

John Vanderaart
| 31-12-2006